گفت‌و‌گو با عوامل برنامه تلویزیونی «سلام آقا» | حسرت‌هایی برای رسیدن

به گزارش شهرآرانیوز؛ تولیدات تلویزیونی که توانایی پیوند میان مفاهیم عمیق اعتقادی و فرم‌های جدید رسانه‌ای را هم زمان در برداشته باشد، کمتر به چشم می‌خورند. برنامه تلویزیونی «سلام آقا»، محصول گروه معارف شبکه ۲، با رویکردی نو به مقوله «حسرت زیارت» گام برمی دارد؛ اثری که با اجرای صابر خراسانی، قصه‌های ناگفته بازماندگان از توفیق حضور در کربلای معلی را روایت می‌کند.

این برنامه با تکیه بر پویش معنوی «زیارت به نیابت» و با الهام از اشتیاق قلبی رهبر شهید به زیارت اباعبدا.. (ع)، سعی دارد پلی میان زیارت و مخاطب برقرار کند. در این میان، نقش عوامل پشت صحنه که از چهره‌های خلاق و اهل مشهد در حوزه تولیدات معنوی هستند، بسیار پررنگ است. برای بررسی ابعاد هنری و چالش‌های تولید با عوامل این برنامه تلویزیونی گفت وگویی اختصاصی داشته‌ایم.

قصه‌های زائران و پویش «زیارت به نیابت از حضرت آقا»

مجید ظریف، تهیه کننده مشهدی برنامه «سلام آقا» درباره این برنامه تلویزیونی اعلام کرد: مجموعه «سلام آقا» با تمرکز بر روایت قصه‌های زیارتی و تجربیات معنوی زائران در حال تولید است. هدف اصلی ما شنیدن داستان افرادی است که حسرت زیارت امام حسین (ع) را در دل داشتند یا سال‌ها در انتظار این وصال بودند و سرانجام به آن رسیدند.

وی با اشاره به محور‌های مهم برنامه بیان کرد: ما در کنار روایت قصه‌های زائر اولی، تصمیم گرفتیم پویشی را در کنار برنامه راه بیندازیم. در پویش «زیارت به نیابت از حضرت آقا»، از بینندگان دعوت شده است تا در ایام اربعین یا سایر ایام سال، سفر خود را به نیابت از رهبر شهید انجام دهند و جالب اینکه تنها پس از گذشت حدود ۱۰ روز از آغاز این پویش، نزدیک به نیم میلیون نفر آمادگی خود را برای انجام این سفر نیابتی اعلام کرده‌اند که این نشان دهنده استقبال گسترده مخاطبان است.

ظریف یادآور شد: این برنامه در یک فصل چهل قسمتی برنامه ریزی شده که تاکنون حدود بیست قسمت از آن پیش از دهه اول محرم ضبط شده و باقی قسمت‌ها در ماه‌های محرم و صفر تولید و یا در حال فیلم برداری است.

وی در بررسی ظرفیت‌ها و چالش‌های تولید رسانه‌ای در مشهد با تأکید بر اینکه مشهد از نظر نیروی انسانی و امکانات فنی ظرفیت‌های بسیار بالایی دارد بیان کرد: اگر می‌خواهیم این شهر به قطب تولید رسانه‌ای تبدیل شود، به یک نگاه راهبردی از سوی مدیریت‌های اجرایی، چون اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، آستان قدس رضوی و صدا و سیمای خراسان رضوی نیاز داریم. متأسفانه اکنون آمادگی ذهنی کافی برای تولیدات فراگیر در این مجموعه‌ها وجود ندارد.

تهیه کننده برنامه «سلام آقا» با اشاره به دشواری‌های موجود، بیان کرد: نبود حمایت و تسهیلات مناسب باعث می‌شود تولیدات درجه یک از مشهد به سمت تهران مهاجرت کنند.

وی در پاسخ به سؤالی درباره کمبود‌های موجود، توضیح داد: مسائل فنی و دسترسی به عوامل و امکانات در مشهد قابل حل است، اما مشکل اصلی در بحث‌های اجرایی، بودجه‌ای و قانونی است. آنچه در تهران با تسهیلات و قوانین راحت‌تر انجام می‌شود، در مشهد مستلزم طی کردن هفت خان رها شدن و چالش‌های اداری و مالی بسیار دشوار است.

وی در ادامه بیان کرد: تلاش ویژه‌ای برای بازگشت پروژه‌های بزرگ به مشهد و استفاده از ظرفیت عوامل و مجریان مشهدی در جریان است تا پتانسیل‌های این شهر به درستی در رسانه‌ها دیده شود. بر همین اساس حدود ۸۰ درصد از عوامل اجرایی و تولیدی برنامه «سلام آقا» را از میان مشهدی‌ها تشکیل دادیم. از جمله صابر خراسانی در نقش مجری، که بیانگر پیشبرد پروژه‌ها با استفاده از توانمندی‌های محلی است.

پیوند مفهومی زیارت؛ از مشهد تا کربلا

حامد قدیری، کارگردان برنامه تلویزیونی «سلام آقا»، با اشاره به دشواری روایت «امر مقدس» در رسانه، ایده اصلی برنامه را تلاش انسان‌ها برای پُرکردن فاصله میان خود و مقدسات دانست. به گفته او، مسئله اساسی در برنامه‌های مناسبتی و مذهبی این است که چگونه باید با یک امر مقدس درگیر شد؟ ما با یک دو راهی روبه رو هستیم؛ از یک سو امر مقدس به راحتی تن به روایت عریان و ساده نمی‌دهد، اما از سوی دیگر رسانه و برنامه ساز تمایل دارد روایتی جامع و بی پرده از پدیده‌ها ارائه دهد. این همان چالشی است که ما همواره با آن درگیر هستیم.

کارگردان برنامه «سلام آقا» توضیح داد: در این برنامه ایده اصلی بر پایه تلاش برای پُرکردن این فاصله بنا شده است. ما به جای آنکه مستقیما به امر مقدس چشم بدوزیم و بخواهیم آن را روایت کنیم که گاهی ممکن است از قداست آن بکاهد، تصمیم گرفتیم دوربین را بر روی تلاشی متمرکز کنیم که انسان برای رسیدن به آن مقصد انجام می‌دهد. قصه ما، قصه حسرت‌های رسیدن است؛ یعنی حسرت کسانی که می‌خواهند به آن هدف برسند و تمام تلاششان را برای پر کردن این فاصله به کار می‌گیرند.

قدیری افزود: در نگاه اول ممکن است تصور شود که به دلیل حضورنیافتن در زیارت، نوعی حسرت وجود دارد؛ اما در توسعه مفهومی ما، خود جایگاه رهبری و ایستادگی ایشان، مصداقی از آن وصال و رسیدن به مقصد بوده است. ما با این پویش، در واقع در حال قدردانی از ایستادگی ایشان هستیم. ما تلاش می‌کنیم این نیابت را در قالب‌های معنوی و مفهومی فراهم کنیم تا آن فاصله را به شکلی دیگر جبران کنیم.

کارگردان برنامه «سلام آقا» با تأکید بر این نکته که تمرکز اصلی برنامه بر روی «حسرت‌های زیارتی» قرار دارد، توضیح داد: سوژه‌ها در این برنامه، افرادی هستند که با مفهوم «حسرت کربلا» گره خورده‌اند؛ از اسیرانی که در نزدیکی کربلا بودند، اما به دلایل خاص موفق به زیارت نشدند، تا شهدا و جانبازانی که وصیت نامه شان لبریز از آرزوی زیارت بوده است.

قدیری در توضیح شیوه سوژه یابی تیم تولید برنامه گفت: ما در اتاق فکر، ابتدا یک پازل می‌سازیم؛ یعنی ابتدا بر مفهوم پر کردن فاصله تمرکز می‌کنیم و سپس به دنبال مصادیق می‌گردیم. گاهی با جست‌و‌جو در فضای مجازی، سوژه‌های بالفعل را پیدا می‌کنیم، اما گاهی از روش تخیل سوژه استفاده می‌کنیم.

به این معنا که ابتدا یک سناریوی انسانی را در ذهن می‌پروریم؛ مثلا فرض می‌کنیم رزمنده‌ای در مرز مهران که قصه‌ای برای گفتن دارد، یا جانبازی که تا به حال کربلا نرفته است. سپس به دنبال این افراد در دنیای واقعی می‌گردیم تا قصه واقعی آن‌ها را استخراج کنیم.

وی با اشاره به نقش کلیدی عوامل برنامه، به ویژه مجری برنامه بیان کرد: انتخاب صابر خراسانی در مقام اجرا، فراتر از یک انتخاب ساده، از منظر مفهومی هوشمندانه بوده است. این مجری مشهدی تجربه حضور در عرصه‌های اعزام و زیارت را دارد و این باعث شده که با مفهوم زیارت و تقلا برای رسیدن به مقصد پیوند عمیقی داشته باشد.

نکته مهم این است که ایده یا مفهوم زیارت در فرهنگ ما، پیوندی ناگسستنی با فرهنگ زیارت امام رضا (ع) در مشهد دارد. وقتی ما از زیارت امام حسین (ع) صحبت می‌کنیم، در لایه‌های زیرین، این مفهوم در فضای مشهد ملموس است.

در ادامه حتما ببینید گزارش تصویری | آیین افتتاحیه فصل هم‌عهدی «اعزام زائر اولی‌ها به زیارت به مشهد مقدس»

مشهد؛ مهد سوژه‌های انسانی و زیارتی

کارگردان برنامه با اشاره به ظرفیت‌های عظیم شهر مشهد در زمینه تولید محتوای زیارتی، این شهر را قطب اصلی این نوع روایت‌ها دانست و تأکید کرد: در مشهد، مفهوم هم جوار بودن و خدمت به زائر بسیار ریشه دار است. در مشهد، ظرفیت‌های بسیار بالایی برای چنین نگاهی وجود دارد.

برای مثال، سوژه‌هایی داریم که خادمان امام رضا (ع) هستند و کارشان رساندن زائران است؛ این خود مصداق بارز مفهوم «رساندن پیام و رسیدن به مقصد» است. در واقع، در مشهد اهمیت مفهوم زیارت و درگیر شدن با این مقوله بسیار ملموس‌تر از سایر شهرهاست؛ چرا که هر رهگذری می‌تواند یک زائر با قصه‌ای منحصر‌به‌فرد باشد که برای رسیدن به زیارت اینجا تلاش کرده است.

کارگردان برنامه «سلام آقا»، ضمن دعوت از مخاطبان برای اشتراک گذاری تجربه‌های زیارتی خود، به معرفی طیف گسترده‌ای از سوژه‌های انسانی و دراماتیک پرداخته که قرار است در قسمت‌های آینده برنامه روایت شوند.

قدیری با اشاره به تداوم پخش این مجموعه، از تمامی علاقه‌مندان و کسانی که با ایده اصلی برنامه همسو هستند، دعوت کرد تا خاطرات و قصه‌های خود را با تیم تولید در میان بگذارند: اگر کسی خاطره یا قصه‌ای دارد که با حال وهوای این برنامه هماهنگ است، می‌تواند از طریق راه‌های ارتباطی با ما در میان بگذارد. تلاش ما این است که این روایت‌ها را بشنویم، به آن‌ها سر و سامانی بدهیم و در قالب برنامه به آن‌ها بپردازیم.

وی در پاسخ به پرسشی درباره معیار‌های انتخاب مهمان، تصریح کرد: تیم تولید قید خاصی برای نوع مهمان ندارد؛ تنها ملاک، داشتن یک «قصه» مرتبط با مفهوم حسرت و تلاش برای زیارت است. این قصه‌ها می‌توانند از دو حالت «نرسیدن به مقصد» یا «رسیدن به شکلی دراماتیک» باشند.

قدیری با اشاره به یکی از تأمل برانگیزترین سوژه‌های برنامه و داستان یک شخصیت هندی گفت: ما حتی سوژه‌هایی داشتیم که به لحاظ مذهبی مسلمان نبودند، اما ارادتی بی کران به امام حسین (ع) داشتند. برای مثال، فردی که تمام عمرش را صرف نوشتن کتابی درباره امام علی (ع) کرده بود و در عین حال آرزوی زیارت داشت، اما پیش از آنکه فرصت زیارت یافته و به مقصد رسیده باشد، از دنیا رفت. این‌ها همگی مصداق همان تلاش برای پر کردن فاصله و رسیدن به یک مقصد معنوی هستند.